ترخیص کالا بهعنوان یکی از حساسترین، پیچیدهترین و در عین حال تعیینکنندهترین مراحل در زنجیره تجارت خارجی، همواره نقش مستقیمی در سودآوری یا زیان فعالیتهای بازرگانی ایفا میکند و به همین دلیل، بررسی و مقایسه فرآیند ترخیص کالا در دبی و ایران نهتنها برای تجار و واردکنندگان، بلکه برای هر فعال اقتصادی که قصد تصمیمگیری هوشمندانه در مسیر واردات دارد، اهمیتی راهبردی و عمیق پیدا میکند؛ چرا که این مقایسه در واقع رویارویی دو نظام گمرکی با رویکردها، زیرساختها و فلسفههای اجرایی متفاوت است که هر یک بر مبنای شرایط اقتصادی، سیاستهای کلان و نگاه حاکمیتی خود شکل گرفتهاند.
مقایسه زیرساختها و سیستمهای گمرکی
در دبی، بهویژه در بندر جبلعلی، ترخیص کالا بر پایه زیرساختهای مدرن، سامانههای کاملاً الکترونیکی و حداقل مداخله انسانی انجام میشود، بهگونهای که ثبت اسناد، بررسی اظهارنامه، ارزیابی ریسک، پرداخت عوارض و صدور مجوز ترخیص همگی در یک بستر دیجیتال یکپارچه صورت میگیرد و همین موضوع باعث شده زمان ترخیص در بسیاری از موارد به چند روز یا حتی چند ساعت کاهش یابد؛ در مقابل، در ایران اگرچه طی سالهای اخیر سامانههای گمرکی توسعه یافتهاند و حرکت به سمت الکترونیکی شدن فرآیندها آغاز شده، اما همچنان تعدد سازمانهای همجوار، ناهماهنگی بین سامانهها و وابستگی به بررسیهای حضوری، موجب افزایش زمان و پیچیدگی فرآیند ترخیص کالا میشود.
تفاوت در شفافیت قوانین و ثبات مقررات
یکی از مهمترین تفاوتهای ترخیص کالا در دبی با ایران، میزان ثبات و شفافیت قوانین گمرکی است؛ در دبی قوانین گمرکی مشخص، ساده و با تغییرات محدود و قابل پیشبینی تدوین شدهاند و واردکننده میتواند پیش از ارسال کالا، برآوردی دقیق از هزینهها، مدت زمان ترخیص و الزامات قانونی داشته باشد، در حالی که در ایران تغییرات مکرر بخشنامهها، تفسیرپذیری بالای قوانین و تفاوت رویهها در گمرکات مختلف، گاه باعث سردرگمی واردکنندگان و افزایش ریسک تجاری میشود و این موضوع نقش تجربه و آشنایی با رویههای اجرایی را بهشدت پررنگ میکند.
مقایسه هزینهها و ریسکهای مالی
از منظر هزینهای، ترخیص کالا در دبی معمولاً با ساختار هزینهای شفافتر و قابل پیشبینی همراه است و حقوق و عوارض گمرکی، هزینههای بندری و خدمات جانبی بهصورت مشخص و استاندارد محاسبه میشوند، اما در ایران علاوه بر هزینههای رسمی، عواملی مانند تأخیر در ترخیص، انبارداری طولانیمدت و مشکلات احتمالی در تطابق اسناد، میتوانند هزینه نهایی واردات را بهطور قابل توجهی افزایش دهند؛ با این حال باید توجه داشت که برخی کالاها به دلیل سیاستهای حمایتی یا تعرفههای ترجیحی، ممکن است در ایران از نظر حقوق گمرکی مقرونبهصرفهتر باشند، موضوعی که اهمیت تحلیل دقیق پیش از واردات را دوچندان میکند.
سرعت ترخیص و اثر آن بر زنجیره تأمین
سرعت ترخیص یکی از اصلیترین مزیتهای دبی در مقایسه با ایران است، زیرا در بندر جبلعلی هدف اصلی کاهش زمان توقف کالا و تسهیل گردش سرمایه است و این نگاه موجب شده فرآیند ترخیص با کمترین اصطکاک اجرایی انجام شود؛ در مقابل، در ایران به دلیل پیچیدگی رویهها و الزامات متعدد، زمان ترخیص در بسیاری از موارد طولانیتر است و این موضوع میتواند زنجیره تأمین را تحت فشار قرار داده و هزینه خواب سرمایه را افزایش دهد، بهویژه برای شرکتهایی که با حجم بالای واردات یا کالاهای زمانحساس سروکار دارند.
نقش تجربه و کارگزاران حرفهای
در هر دو کشور، نقش شرکتهای متخصص و افراد باتجربه در ترخیص کالا غیرقابل انکار است، اما این نقش در ایران بهمراتب حیاتیتر جلوه میکند، چرا که تسلط بر بخشنامهها، شناخت مسیرهای اجرایی و توانایی تعامل مؤثر با نهادهای مرتبط، میتواند تفاوت میان یک ترخیص موفق و یک پرونده پرهزینه را رقم بزند؛ در دبی نیز اگرچه فرآیندها سادهتر هستند، اما برای ترخیص سریع و بدون ریسک، استفاده از خدمات مجموعههای حرفهای همچنان یک مزیت رقابتی محسوب میشود.
جمعبندی مقایسه و انتخاب مسیر بهینه
در نهایت، مقایسه ترخیص کالا در دبی با ایران نشان میدهد که دبی با تمرکز بر سرعت، شفافیت و تسهیل تجارت، گزینهای ایدهآل برای ترانزیت، ریاکسپورت و مدیریت واردات منطقهای به شمار میآید، در حالی که ایران بهعنوان بازار مصرف نهایی، دارای پیچیدگیها و الزامات خاص خود است که بدون برنامهریزی دقیق و تجربه عملی میتواند پرریسک باشد؛ از همین رو بسیاری از تجار هوشمند، ترکیب این دو مسیر را انتخاب میکنند و با ترخیص اولیه در دبی و مدیریت واردات نهایی به ایران، ریسک و هزینههای خود را بهصورت اصولی کنترل مینمایند.
در این مسیر، مجموعه دیتا واردات با تکیه بر تجربه عمیق و شناخت کامل از فرآیندهای ترخیص در هر دو کشور، و با هدایت آقای مصطفی جاهد بهعنوان یکی از چهرههای باسابقه و مورد اعتماد حوزه واردات و ترخیص کالا، توانسته است پلی مطمئن میان سیستم گمرکی دبی و ایران ایجاد کند و راهکاری حرفهای، هوشمندانه و کمریسک برای بازرگانانی فراهم آورد که بهدنبال تصمیمگیری دقیق در دنیای پیچیده تجارت بینالملل هستند.